لاوان و قەیرانی ئابووری؛ بە بۆنەی ڕۆژی جیهانیی لاوانەوە (١٢ی ئاگوست)
کارزان حەسەن‌پوور
١٢ی ئاگوست ڕۆژی جیهانیی لاوانە؛ ڕۆژێک کە تەرخان کراوە بۆ نیشاندانی گرنگیی ڕۆڵی لاوان لە دروستکردنی داهاتووی نەتەوەکان و هەروەها بۆ ئاوڕدانەوە لە کێشە و ئاستەنگەکانیان. لاوان سەرمایەی مرۆیی و هێزی گۆڕانن، بەڵام ئەمڕۆ لە زۆربەی وڵاتان، قەیرانی ئابووری بووەتە یەکێک لە گەورەترین هەڕەشەکان بۆ ئارەزوو، ئاسایش و داهاتووی ئەم توێژە گرینگەی کۆمەڵگە.
یەکێک لە دیارترین هۆکارەکانی قەیرانی ئابووری، بێکاریی لاوانە. هەزاران لاو ساڵانە خوێندنی زانکۆ و پەیمانگاکان تەواو دەکەن، بەڵام لە بازاڕی کاردا دەرفەتی گونجاویان بۆ بەردەست نییە. ئەم دۆخە تەنها کێشەیەکی دارایی نییە، بەڵکوو کاریگەرییەکی قووڵی دەروونی و کۆمەڵایەتیی هەیە. کاتێک لاوێک ناتوانێت بەرهەمی زانست و تواناکانی خۆی بخاتە خزمەتی کۆمەڵگە لەو بەشەی کە خۆی خوێندوویەتی، یان لە کەرتێک کار دەکات کە بەتەواو مانا لەگەڵ ئەو کۆلێژەی خوێندوویەتی جیاوازە، ئەمە هەستی نائومێدی و دڵشکاندنی لا دروست دەکات و متمانەی بە داهاتوو لاواز دەبێت.
لە هەمان کاتدا، هەڵاوسان و بەرزبوونەوەی نرخەکان، ژیانی ڕۆژانەی لاوانی ئاڵۆزتر کردووە. بەرزبوونەوەی نرخی خواردن، نیشتەجێبوون، گواستنەوە و خزمەتگوزارییە بنەڕەتییەکان، توانای دارایی تاک و خێزانەکان سنووردار دەکات. زۆرێک لە لاوان ناچار دەبن خەونەکانیان دوا بخەن، واز لە خوێندن و پڕۆژەکانیان بهێنن یان بۆ دابینکردنی ژیانی ڕۆژانە کاری نالەبار هەڵبژێرن و بە مووچەیەکی کەم و کارێکی زۆر ڕازی ببن.
ئەم بارودۆخە هەندێک جار لاوان ناچار دەکات ڕوو لە کۆچکردن بکەن. کۆچ بۆ زۆرێک لە لاوان هەوڵێکە بۆ دۆزینەوەی دەرفەتی کار، ژیانێکی شایستەتر و داهاتوویەکی ئارامتر. بەڵام ئەگەر کۆچ لە ئەنجامی ناچاری و نەبوونی هەڵبژاردە بێت، دەبێتە هۆی لەدەستدانی سەرمایەی مرۆیی و توانای لاوان بۆ وڵات، هەروەها چەندین کێشەی دەروونی، کۆمەڵایەتی و خێزانی لەگەڵ خۆی دەهێنێت.
هەروەها، قەیرانی ئابووری بووەتە بەربەستێکی گەورە لە بەردەم پێکهێنانی ژیانی هاوبەش. زۆرێک لە لاوان بەهۆی نەبوونی کاری جێگیر، داهاتی کەم و گرانیی ژیان، ناتوانن بڕیاری هاوسەرگیری و دامەزراندنی خێزان بدەن. ئەم دۆخە تەنها کاریگەریی لەسەر ژیانی تاکەکان نییە، بەڵکوو کاریگەریی درێژخایەنی لەسەر پێکهاتەی کۆمەڵگە و داهاتووی دانیشتوانیش هەیە.
ئەگەر ئەم کێشانە چارەسەر نەکرێن، داهاتووی لاوان و بگرە داهاتووی هەموو کۆمەڵگەش لە مەترسیدا دەبێت. کۆمەڵگەیەک کە نەتوانێت دەرفەتی گەشە، کار و ژیانێکی شایستە بۆ لاوانی خۆی دابین بکات، بە ناچاری ڕووبەڕووی لەدەستدانی هێزی بەرهەمهێنان، نوێکاری و سەرمایەی مرۆیی دەبێتەوە. لە بەرامبەردا، وەبەرهێنان لە خوێندن، ڕاهێنان، پشتیوانی لە پرۆژەی لاوان و دروستکردنی دەرفەتی کاری یەکسان، دەتوانێت قەیران بگۆڕێت بۆ دەرفەتی گەشە و پێشکەوتن.
لە کۆتاییدا، ڕۆژی جیهانیی لاوان تەنها بۆنەیەکی نێودەوڵەتی نییە، بەڵکوو بانگەوازێکی ڕوونە بۆ دەوڵەت، دامەزراوەکان، کەرتی تایبەت و هەموو ئەندامانی کۆمەڵگە کە لە پشتیوانی و توانابەخشینی لاواندا بەرپرسیارن. لاوان تەنها داهاتووی وڵات نین؛ بەڵکوو هێزی ئێستای گۆڕانن. هەر بڕیارێک کە ئەمڕۆ بۆ چارەسەرکردنی کێشە ئابوورییەکانیان بدرێت، بناغەی داهاتوویەکی ئارامتر، دادپەروەرتر و گەشەسەندووتر بۆ هەمووان دادەنێت.
١٢ی ئاگوست، ڕۆژی جیهانیی لاوان، دەرفەتێکە بۆ نوێکردنەوەی پەیمانی ئێمە لەگەڵ ئەو نەوەیەی کە داهاتووی وڵات بە دەستی ئەوان دروست دەبێت.
