لە شەقامەوە بۆ ڕێکخستن

بێهزاد قادری

دوای خۆپیشاندانە سەرانسەرییەکان لە هەرێمی کوردستان و چەند شارێکی باکووری کوردستان و کۆبوونەوە جەماوەرییە فراوانەکان لە وڵاتانی ڕۆژاوایی، شایەتی ڕووداوێکی مێژوویی بووین: شەپۆلێکی نوێ لە یەکگرتوویی و تەبایی لەنێوان کورداندا.

ئەم یەکگرتووییە تەنیا هەستێکی کاتی یان کاردانەوەیەکی سۆزداری نەبوو؛ بەڵکوو سەلماندی کە کورد لە هەر شوێنێک بێت — لە هەولێر، سلێمانی، مەهاباد، قامیشلۆ، ئامەد، یان لە بەرلین و ستۆکهۆڵم و پاریس — کاتێک باسی چارەنووسی نەتەوەیی بێت، دەتوانێت وەک یەک نەتەوە و خاوەن یەک دەنگ بێت.

بەڵام پرسیارە سەرەکییەکە ئەمەیە: چۆن دەکرێت ئەم یەکگرتووییە نوێیە بۆ گەیشتن بە ئامانجە نەتەوەییەکان بەکار بهێنرێت؟

خۆپیشاندان و کۆبوونەوەکان هێزێکی گەورەن؛ بەڵام ئەگەر ئەم وزەیە تەنیا لە شەقامدا بمێنێتەوە، دوای ماوەیەک دەمرکێتەوە. کورد دەبێ ئەم یەکگرتووییە بگۆڕێت بۆ تۆڕی ڕاستەقینە و بەردەوام: تۆڕی مەدەنی، کولتووری، میدیایی، خوێندکاری و مافی مرۆڤ. ئەگەر ئەمڕۆ هەزاران کەس لە ئەورووپا ڕژانە سەر شەقامەکان، سبەی دەبێ هەمان ئەو کەسانە لە چوارچێوەی لێژنە، کۆمەڵە، گرووپی فشار و تیمە میدیاییەکاندا بە چالاکی بمێننەوە؛ نەک هەموو شتێک کۆتایی بێت و تەنیا یادەوەرییەکی لێ بمێنێتەوە. یەکیەتیی نەتەوەیی کاتێک بەهای هەیە کە توانای دووبارەبوونەوە و پاراستنی هەبێت.

لەو شەپۆلە نوێیەدا ڕاستییەک ڕوون بووەوە: لاوان دڵی لێدەری یەکیەتیی کوردن. هەر ئەوان بوون ڤیدیۆیان دروست کرد، ناوەڕۆکیان بەرهەم هێنا، هەواڵەکانیان بە چەند زمان بڵاو کردەوە، گردبوونەوەیان ڕێک خست و سەرنجی ڕای گشتیی جیهانیان ڕاکێشا. لاوانی ئەمڕۆ تەنیا دروشم نادەن، بەڵکوو بەڕێوەبەرن. بۆیە پێویستە ئەم ئامادەییە بەرچاوەی لاوان بە هەند وەربگیرێت و بپارێزرێت. ئەم یەکگرتووییە ئەگەر بڕیار بێت بگاتە ئامانج، دەبێ لەسەر شانی لاوان بنیاد بنرێت، نەک تەنیا وەک هێزی شەقام، بەڵکوو وەک: هێزی فکری، هێزی میدیایی، هێزی دیپلۆماسیی نیشتمانی و هێزی ڕێکخستن و پلاندانان.

یەکێک لە مەترسییەکانی یەکیەتییە کاتییەکان ئەوەیە کە دوای ماوەیەک دووبارە ناکۆکییەکان سەرهەڵدەدەنەوە. بۆ ڕێگریکردن لەمە، دەبێ گوتارێکی هاوبەش بێتە ئاراوە؛ واتە هەموو بەشەکانی کوردستان و هەموو لایەنەکان، لەسەر چەند بنەمایەکی سەرەکی ڕێکبکەون: – بەرگری لە مافی نەتەوەی کورد لە هەر چوار بەشەکە. – پشتیوانی لە ڕۆژاوای کوردستان لە بەرانبەر هەڕەشەکاندا. – پشتیوانی لە خەباتی خەڵکی ڕۆژهەڵاتی کوردستان و قوربانییانی سەرکوت. – ڕێزگرتن لە فرەیی سیاسی، بەڵام لەپێشینەدانی بەرژەوەندییە نەتەوەییەکان. – لە هەمووشی گرنگتر: دوورکەوتنەوە لە ناکۆکیی ناوخۆیی. یەکگرتوویی بەو مانایە نییە کە جیاوازییەکان نەمێنن، بەڵکوو بەو مانایەیە کە جیاوازییەکان نەبنە دوژمنایەتی.

هەروەها کوردی دیاسپۆرا تەنیا کۆچبەر نین؛ ئەوان ئەمڕۆ سەرمایەیەکی سیاسیی گەورەن. لە دیاسپۆرا دەکرێت: لۆبی بکرێت، فشاری مافی مرۆڤ دروست بکرێت، دۆسیەی تاوانەکان بەدۆکۆمێنت بکرێت، میدیا جیهانییەکان چالاک بکرێن و حکومەتەکان ناچار بە هەڵوێست وەرگرتن بکرێن. دیاسپۆرا دەبێ ببێتە دەنگی فەرمیی نەتەوەی کورد لە ئاستی جیهانیدا، ئەمەش تەنیا بە کۆبوونەوە نابێت، بەڵکوو بە پلاندانانی سیاسی و میدیایی دەبێت.

لە کۆتاییدا، یەکگرتوویی ئەگەر ئامانجی نەبێت، کەم‌کەم تووشی داخوران دەبێت. دەبێ ڕوونی بکەینەوە ئەم یەکگرتووییە بۆ چییە؟ بۆ ئازادی؟ بۆ مافە نەتەوەییەکان؟ بۆ بەرگری لە بوونی کورد؟ بۆ داهاتوویەکی سیاسیی گەش؟ کاتێک ئامانج ڕوون بوو، ئەو کات یەکگرتوویی دەبێتە نەخشەی ڕێگا، نەک تەنیا شەپۆلێکی تێپەڕ.