ڕۆڵی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان لە حکومەتە دیکتاتۆرەکاندا؛ وەکوو ئێران
هێمن زەینەڵ؛ میدیاکار
لە چەند ساڵی ڕابردووەوە، پەرەسەندنی سۆشیال میدیا ڕووی پەیوەندیی مرۆیی و خەباتی مەدەنیی گۆڕیوە. لەو کۆمەڵگەیانەی کە ئازادیی ڕادەربڕین سنووردارە، تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بوونەتە ئامرازێکی گرنگ بۆ پێدانی دەنگ بە خەڵک و ڕێکخستنی بزووتنەوەی ناڕەزایەتی. لە وڵاتانی وەک ئێران کە حکومەتی دیکتاتۆر دەسەڵاتدارە، تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان لە هەموو کاتێک گرنگتر بووە، چونکە میدیای فەرمی لەژێر کۆنترۆڵی تەواوەتی ڕێژیمدایە و ناتوانرێت ڕەنگدانەوەی ڕاستییەکان بێت.
ناڕەزایەتییەکانی ساڵی ١٤٠١ و بزووتنەوەی ”ژن، ژیان، ئازادی”، لەم ڕووەوە خاڵێکی وەرچەرخان بوو. بەتایبەتی لاوان و ژنان توانییان هەواڵ و ڤیدیۆ و گێڕانەوەکانیان لەگەڵ جیهاندا بە بەکارهێنانی پلاتفۆرمەکانی وەک ئینستاگرام و ئێکس (تویتێر) و تێلێگرام بڵاو بکەنەوە. لە نەبوونی میدیای ئازاددا ئەو تۆڕانە بوونە میدیای خەڵک.
بەڵام حکومەتە پاوانخوازەکان لە بەرانبەر ئەم هێزە هۆشیارکەرەوەیەدا بێکار نەبوون. فیلتێرکردنی بەربڵاو، کوژانەوەی بەردەوامی ئینتەرنێت، دادگاییکردنی بەکارهێنەران و تەنانەت دروستکردنی “تۆڕی ئینتێرنێتی بەناو میللی” تەنیا بەشێکن لە هەوڵەکانی ڕێژیمی ئێران بۆ کۆنترۆڵکردنی خەڵک. ئامانجی ئەم سیاسەتانە پاراستنی ئەمنییەت نییە، بەڵکوو ڕێگریکردنە لە بیستنی دەنگی خەڵک و سنووردارکردنی دەستپێڕاگەیشتنیان بە جیهانی دەرەوە.
لەلایەکی ترەوە حکومەتەکان بە بەکارهێنانی هێزی سایبێری و بەرهەمهێنانی هەواڵی ساختە، هەوڵی چەواشەکردنی ڕای گشتی دەدەن. بڵاوکردنەوەی گێڕانەوەی درۆ سەبارەت بە کوژراوان، شێواندنی وێنەی ناڕەزایەتییەکان و بڵاوکردنەوەی دەنگۆ سەبارەت بە چالاکوانانی مەدەنی، هەموو ئەمانە بەشێکن لە شەڕی دەروونیی حکومەت دژی کۆمەڵگەی دیجیتاڵی. ئەم ڕەفتارانە ئەوە دەردەخەن کە دیکتاتۆرەکان لە دەسەڵاتی سۆشیال میدیا دەترسن، بەو پێیەی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان دەتوانن بناغەکانیان بلەرزێنێت.
هاوکات ڕۆڵی ژنان لە بەکارهێنانی سۆشیال میدیادا دیارە. ئەوان نەک هەر بوونە دەنگی ئازار و بەرخۆدانەکانیان، بەڵکوو توانییان پەیوەندییەکی جیهانی لەنێوان ژنان و چالاکانی ئازادیخوازدا دروست بکەن لە ڕێگەی کەمپەین و هاشتاگی وەک ”ژن، ژیان، ئازادی”. واتە سۆشیال میدیا بوو بە ئامرازێک بۆ هاوارکردن و هۆشیارکردنەوەی ژنان و یەکگرتوویی ژنان لە ئێران و کوردستان.
سەرەڕای سەرکوتکردن، سۆشیال میدیا لە ئێران و وڵاتانی داخراوی دیکە بووەتە گۆڕەپانی شەڕی نێوان ڕاستی و درۆ. هەرچەندە حکومەت لە ڕێگەی فیلتێرکردن و هەڕەشەوە هەوڵی بێدەنگکردنی خەڵک دەدات، بەڵام ئەزموونەکان دەریانخستووە کە دەنگی بەکۆمەڵ لەم تۆڕانەدا کپ ناکرێت. سۆشیال میدیای ئەمڕۆ تەنها ئامرازێک نییە بۆ کات بەسەربردن، بووەتە چاوێکی جیهانی بۆ چاودێریکردنی دەسەڵات و زمانێک بۆ دەربڕینی ئازادی.
لە ئاکامدا ئەزموونی ئێران دەریخست کە هیچ دەسەڵاتێک لە داخراوترین سیستەمی سیاسیشدا بەرگەی ئەو شەپۆلی هۆشیارییە ناگرێت کە لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانەوە سەرهەڵدەدات.
هەرچەندە فیلتیرکردن و سانسۆر و تۆقاندن دەتوانێت بۆ ماوەیەکی کاتی گەیاندنی زانیارییەکان خاو بکاتەوە، بەڵام هێزی هاوپشتیی دیجیتاڵی لە کۆتاییدا ڕێگەی خۆی دەدۆزێتەوە.
سۆشیال میدیا بووەتە سەکۆیەک بۆ بەرخۆدانی مەدەنی و گفتوگۆی جیهانی و بونیاتنانەوەی هیوا. وەبیرهێنانەوەیەکە کە تەنانەت لە تاریکترین ڕۆژەکانیشدا دەنگی خەڵک بێدەنگ نابێت؛ تەنیا ئاڕاستە دەکرێتەوە بۆ ئەوەی جارێکی تر ببیسترێتەوە.
