وەرزش لەژێر سێبەری سەرکوت و پەراوێزخستندا؛ شیکارییەکی ڕەخنەگرانە بۆ دۆخی وەرزش لە ئێران بە جەختکردنەوە لەسەر ڕۆژهەڵاتی کوردستان
بێهنام قادرپوور؛ وەرزشوان
وەرزش لە ئێران تەنها کایەیەکی فیزیکی نییە، بەڵکوو مەیدانێکە بۆ ململانێی دەسەڵات و کۆمەڵگە. بۆ نەتەوە بندەستەکان، بەتایبەت کورد، وەرزش دوو ڕووی هەیە: لەلایەکەوە دەرفەتێکە بۆ دەرخستنی تواناکان، لەلایەکی ترەوە ئامرازێکە کە دەسەڵات بۆ تواندنەوەی فەرهەنگی و کۆنترۆڵی کۆمەڵایەتی بەکاری دەهێنێت.
پرسیاری سەرەکی ئەوەیە: ئایا سیاسەتەکانی ڕێژیمی ئیسلامیی ئێران چۆن وەرزشی لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان کردووەتە قوربانیی ستراتیژییە ئەمنییەکانی خۆی؟
یەکەم: جیاکاریی سیستەماتیک و پشتگوێخستنی ژێرخان
لە ئێراندا دابەشکردنی بودجەی وەرزشی لەسەر بنەمای دادپەروەری نییە، بەڵکوو ناوەندگەرایە.
بێبەشکردنی پارێزگاکانی کوردستان: پارێزگاکانی سنە، کرماشان، ئیلام و ورمێ، بە بەراورد لەگەڵ شارە ناوەندییەکانی وەک تاران، ئیسفەهان و تەورێز، خاوەنی کەمترین بودجەی وەرزشین. زۆرێک لە پرۆژە وەرزشییەکان ساڵانێکە نیوەچڵ ماونەتەوە.
دیاردەی کۆڵبەری و لەدەستدانی بەهرەکان: بەهۆی نەبوونی دەرفەتی کار و ژێرخانی وەرزشی، زۆرێک لە گەنجانی خاوەن بەهرەی وەرزشی لە شارەکانی سەر سنوورە ساختەکانی داگیرکەر (وەک مەریوان، سەردەشت و بانە) ناچارن ڕوو لە کاری مەترسیداری کۆڵبەری بکەن. زۆر جار دەبیستین کە پاڵەوانێکی نیشتمانی لە کاتی کۆڵبەریدا گیانی لەدەست داوە یان کەمئەندام بووە، کە ئەمە تراژیدیایەکی تایبەت بە ڕۆژهەڵاتی کوردستانە.
دووەم: بەئەمنیکردنی وەرزش لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان
جیاواز لە ناوچەکانی تر، لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان هەموو گردبوونەوەیەکی وەرزشی وەک “هەڕەشەی ئەمنی” سەیر دەکرێت.
کۆنترۆڵی یاریگاکان: دەزگا هەواڵگرییەکان (ئیتلاعات و سوپای پاسداران) چاودێریی وردی یاریگاکانی شارە کوردستانییەکان دەکەن. ڕێگری دەکرێت لە بەرزکردنەوەی هەر هێمایەکی نەتەوەیی کوردی، جلوبەرگی کوردی، یان نووسینی دروشم بە زمانی کوردی.
ترس لە یەکگرتوویی: دەسەڵات ترسی هەیە یارییەکانی تۆپی پێ ببێتە هۆی دروستبوونی هەستی هاوبەشی نەتەوەیی، بۆیە زۆرجار یارییە گرنگەکان لە شارەکانی ڕۆژهەڵات بەبێ ئامادەبوونی جەماوەر یان لەژێر گەمارۆی توندی هێزە تایبەتەکاندا بەڕێوە دەچن.
سێیەم: سەرکوتکردنی وەرزشوانانی کورد؛ ناسنامە و هەڵوێست
وەرزشوانانی کورد لەژێر فشارێکی دەروونی و ئەمنیی دووقاتدان؛ فشارێک وەک وەرزشوانێکی ئێرانی و فشارێک وەک هاوڵاتییەکی کورد.
کەیسی “وریا غەفوری”: وریا غەفووری، کاپتنی پێشووی یانەی ئیستیقلال و خەڵکی سنە، نموونەی زیندووی وەرزشوانێکی خاوەن هەڵوێستە. بەهۆی پشتیوانیی ئاشکرای لە خەڵکی کوردستان لە کاتی خۆپیشاندانەکان و ڕەخنەگرتن لە سیاسەتی دەرەوەی ئێران، دەستبەسەر کرا، لە یانەکەی دەرکرا و تەنانەت ڕێگریی لێکرا کە بەشداری مۆندیال بکات. ئەو بوو بە دەنگی کپکراوی خەڵکی ڕۆژهەڵات لە گۆڕەپانی وەرزشدا.
کەیسی وەرزشوانانی ناڕازی لە بزووتنەوەی ژینا: لە کاتی بزووتنەوەی “ژن، ژیان، ئازادی”دا، کە لە ڕۆژهەڵاتی کوردستانەوە دەستی پێ کرد، زۆرترین ڕێژەی دەستبەسەرکردنی وەرزشوانان لەم ناوچەیە تۆمار کرا. وەرزشوانانی وەک “پەرویز برومەند” و “کاوە ڕەزایی” ڕووبەڕووی فشار و دەستبەسەرکردن بوونەوە تەنها بەهۆی هاوسۆزییان لەگەڵ قوربانییانی کوردستان.
چوارەم: بەکارهێنانی ئایدۆلۆژی و سڕینەوەی فەرهەنگی
سیستەمی پەروەردەی وەرزشی لە ئێران هەوڵ دەدات ناسنامەی نەتەوەیی وەرزشوانانی کورد بسڕێتەوە و ناسنامەیەکی “ئیسلامی-شیعی-ناوەندگەرا”یان بەسەردا بسەپێنێت.
زۆرێک لە پاڵەوانانی زۆرانبازی و بەرزکردنەوەی قورسایی کە خەڵکی کرماشان و ئیلامن، ناچار دەکرێن لە میدیاکانەوە ستایشی سەرانی ڕێژیم بکەن یان میداڵیاکانیان پێشکەش بە کەسایەتییە سیاسییەکان بکەن، ئەمەش پێچەوانەی ویستی خۆیان و خەڵکەکەیانە.
ئەنجام
دۆخی وەرزش لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان تەنها کێشەیەکی وەرزشی نییە، بەڵکوو ڕەنگدانەوەی کێشەی سیاسی و نەتەوەیی کوردە لە ئێران. کۆماری ئیسلامی لە ڕێگەی “دابەشکردنی نادادپەروەرانەی سامان”، “بەئەمنیکردنی یاریگاکان” و “سەرکوتکردنی بلیمەتی وەرزشیی کورد”، هەوڵ دەدات وەرزش لە ناوچەکەدا ئیفلیج بکات یان بەکاری بهێنێت بۆ مەرامی خۆی. بەڵام دەرکەوتنی هەندێک کەسایەتیی وەرزشی دەریدەخات کە یاریگاکان هێشتا دەتوانن ببنە مینبەرێک بۆ داواکردنی مافە زەوتکراوەکان و بەرەنگاربوونەوەی ستەم.
